Zin in Soest - Zin in kunst

‘De ark van Noach’ – fresco van Sint-Savin-sur-Gartempe.

Het tafereel met de ark van Noach is een onderdeel van een enorme frescocyclus die sinds de twaalfde eeuw het gewelf boven het middenschip van de kerk van Saint-Savin-sur-Gartempe bij Poitiers siert. Wie naar het centrale gewelf van deze kerk kijkt, ziet daar een kleurrijk, kolossaal kunstwerk bestaande uit een vijftigtal episodes ontleend aan Genesis en Exodus.

Het kunstwerk werd rond het jaar 1100 door (een) onbekende kunstenaar(s) gemaakt. In de vallei bij Saint-Savin bij Vienne zijn veel muurschilderingen en fresco's te zien. Een fresco wordt op de nog natte muur aangebracht. Het voordeel is dat het kunstwerk minder kwetsbaar is. Fresco's werden in de vroege Middeleeuwen gemaakt. Het nadeel is dat de kunstenaar snel moet werken. Bij een droge muurschildering heeft de kunstenaar meer tijd, maar is het kunstwerk kwetsbaarder. Voor de schilderingen in deze kapel zijn zowel fresco als semi-fresco- als droge muurschildering toegepast.

schilderij zondvloed van Nicolas Poussin

Het fresco is aangebracht op het gewelf van het schip van de abdijkerk. Het gewelf en het kunstwerk zijn verdeeld over meer taferelen uit het Eerste Testament. Tien van de taferelen hebben betrekking op het verhaal van Noach, de beroemdste daarvan is de ark van Noach. Religieuze thema's stonden tijdens de romaanse kunst centraal om zo het geloof evangelie door te kunnen geven, ondanks het analfabetisme bij het middeleeuws volk.

<

Als we naar de afbeelding kijken, zien we een drakenkop als boegbeeld van de ark. Het lijkt daarmee op een Vikingschip. Daarnaast vallen 2 reuzen op. In hoofdstuk 6 van het boek Genesis valt te lezen dat de toorn van God wordt opgewekt door het gedrag van de reuzen. Het is niet duidelijk of de reuzen op de afbeelding de ark willen laten zinken of dat ze juist in de ark willen klimmen. Boven op het boegbeeld is een raaf te zien, die door Noach eropuit wordt gestuurd. Onderaan de afbeelding zie je lichamen van verdronken mensen. Zij vormen een groot contrast met de veelheid van leven, mensen en dieren, in de ark.

'De zondvloed' – Nicolas Poussin

Poussin is de meester van de Franse klassieke schilderkunst. Hij heeft een bijzondere inval gehad om de ark van Noach in de verte te plaatsen. Op die manier benadrukt hij het mysterie van deze verschrikkelijke gebeurtenis waarover in het Eerste Testament wordt verteld. De aanwezigen, mens en dier, in de ark worden gered en leiden een stil en onopvallend leven. De rest van het schilderij laat het radeloze en afschuwelijke geschreeuw van de slachtoffers van de zondvloed zien. De ark lijkt in een sfeer van doodse stilte en onbeweeglijkheid te zijn gehuld. Niets of niemand mag nog aan boord en niet of niemand kan de ark verlaten voordat de ramp ten einde is. Zonder acht te slaan op al het leef of op de doodskreten glijdt de ark van Noach onverschillig, raadselachtig en langzaam uit beeld.

schilderij zondvloed van Nicolas Poussin

Poussin werd geboren in de buurt van het plaatsje Les Andelys, dat tegenwoordig in het departement Eure in Normandië ligt. Hij ging in de leer in verschillende ateliers. In die tijd veranderde de Franse kunstwereld; het oude systeem van ateliers met leerlingen werd geleidelijk vervangen door academies. Vanaf 1624 werkte hij in Rome, waar hij onder bescherming stond van kardinaal Barberini. In 1640 vroegen Lodewijk XIII en kardinaal Richelieu hem terug te komen naar Frankrijk om aan het hof te schilderen. In 1642 ging hij weer terug naar Rome, waar hij schilderijen met mythologische thema's ging maken. Hij overleed op 71-jarige leeftijd.

'Kaïn doodt Abel' - Titiaan

De schilder Titiaan maakte voor de Santo Spirito in Isola, een kerk in Venetië, het werk ‘Kaïn doodt Abel’, samen met twee andere taferelen over broedertwist en broedermoord. Volgens kenners vertoont het werk onmiskenbaar de invloed van Michelangelo. Titiaan had het werk van Michelangelo leren kennen tijdens een reis naar Rome.

Het werk is gebaseerd op Genesis 4: De mens, Adam, had gemeenschap met Eva, zijn vrouw, en zij werd zwanger en bracht Kaïn ter wereld. ‘Met de hulp van de HEER,’ zei ze, ‘heb ik het leven geschonken aan een man!’ 2Later bracht ze zijn broer ter wereld, Abel. Abel werd herder, Kaïn werd landbouwer. 3 Op een keer bracht Kaïn de HEER een offer van wat hij had geoogst. 4 Ook Abel bracht een offer; van de eerstgeboren dieren van zijn kudde koos hij de mooiste uit. De HEER merkte Abel en zijn offer op, 5maar voor Kaïn en zijn offer had hij geen oog. Dat maakte Kaïn woedend, zijn blik werd donker. 6De HEER vroeg hem: ‘Waarom ben je zo kwaad, waarom kijk je zo donker? 7Handel je goed, dan kun je toch iedereen recht in de ogen kijken? Handel je slecht, dan ligt de zonde op de loer, begerig om jou in haar greep te krijgen; maar jij moet sterker zijn dan zij.’ 8 Kaïn zei tegen zijn broer Abel: ‘Laten we het veld in gaan.’ Toen ze daar waren, viel hij zijn broer aan en sloeg hem dood.

Het been van Abel, zijn linkerarm en de gebogen lijnen van Kaïn vormen een deel van een cirkel, die de compositie dynamisch maakt. De dreiging die uitgaat van Kaïn en de donkere wolken wordt versterkt doordat de kijker de scène van onderaf ziet: het zogenaamde kikvorsperspectief. Het schilderij bevindt zich nu in sacristie van de Santa Maria della Salute in Venetië.

schilderij kain doodt Abel van titiaan

'Adam en Eva verdreven uit het paradijs' - Masaccio

Masaccio, werkelijke naam Tommaso di Ser Giovanni Casai, was een kunstschilder uit de Italiaanse renaissance. Masaccio betekent "sloddervos". Deze bijnaam is hem gegeven omdat Masaccio zo met schilderen bezig was, dat hij zich niet om persoonlijke hygiëne bekommerde. Hij schilder het fresco ‘Adam en Eva verdreven uit het paradijs’, in de Brancaccikapel in Florence. De fresco’s in deze kapel vormen de eersten die schikken naar de wetten van het perspectief.

Kenmerkend van de kunst van Masaccio is zijn ambitie om zo natuurgetrouw mogelijk de wereld weer te geven. Na te hebben geproefd van de boom van de kennis van goed en kwaad worden Adam en Eva veroordeeld tot hard werken; pijn en dood. Het kille licht waarin hun gestalten zich aftekenen heeft alle zachtheid verloren die het had in het paradijs.

Het landschap, de schrale heuvels en de dorre vlakte, is bijna teruggebracht tot een abstractie. Het enige sprankje hoop dat deze troosteloze schildering biedt is de solidariteit, het samenzijn van Eva en Adam.

Het is opmerkelijk dat Adam in zijn ontreddering eerder geneigd is zijn gezicht dan zijn geslachtsdelen te bedekken, dat in tegenstelling tot Eva, die juist wel haar geslachtsdelen bedekt met haar handen. In de 17e eeuw liet de zeer katholieke groothertog van Toscane, Cosimo III, deze onbeschaamdheid bedekken door twee vijgenbladen, die minder schijnheilige restaurateurs in 1980 weer hebben verwijderd.

Schilderij Adam en Eva verdreven iot het paradijs van Masaccio

De schepping van Adam - Michelangelo

‘De schepping van Adam’ is een van de meest iconische beelden in de kunstgeschiedenis. De levensvonk die ontstaat door het eenvoudige contact van de vinger van God met die van de mens. Het maakt deel uit van de plafondschildering die Michelangelo in 1511 in de Sixtijnse kapel maakte en is 2,3 x 4,8 meter groot. Aan de hele plafondschildering werkte Michelangelo tussen 1508 en 1512.

Het gezicht van Adam is opvallend uitdrukkingsloos. Hoewel hij slechts loom een vinger opheft en daar met een onzekere, vlot geschetste blik naar kijkt, geeft zijn profiel toch blijk van enorme kracht. Kunstkenners zien hier toch vooral de beeldhouwer Michelangelo aan het werk.

Schilderij de schepping van Adam van Michelangelo Bijzonder is dat de vinger van Adam en de vinger van God elkaar net niet raken. Het is de verbeelding dat de goddelijke en de menselijke wereld van een heel andere aard zijn. Het daadwerkelijke gebeuren is niet onder woorden te brengen, niet in beelden uit te drukken. Daarnaast valt is de kracht die van Gods hand uitgaat in het oog, naast de hand van de mens die passief is.

In het Eerste Testament wordt gesproken over ‘de vinger van God’. Mozes zegt dat God met zijn vinger de wet op twee stenen tabletten schreef en die aan hem gaf. In de Psalmen wordt gezongen: ‘Als ik de hemelkoepel zie, door uw vingers gevormd, als ik maan en sterren zie, door U daar aangebracht, wat is dan de mens...’ In het Tweede Testament Zowel worden boze geesten door de vinger van God uitgedreven

Michelangelo kiest er voor dat God Adam niet beademt, maar hem bijna aanraakt met zijn vinger. Hierdoor wordt Adams lichaam tot leven gewekt. Net als de evangelist Lukas drukt Michelangelo hier Gods Geest uit door de vinger van God.

God wordt afgebeeld als een oudere man met witte baard, gekleed in een wervelende mantel terwijl Adam, volledig naakt is. Gods rechterarm is uitgestoken en Adams linkerarm gespiegeld aan die van God is uitgespreid, een verwijzing naar de gedachte dat de mens is geschapen naar het beeld en de gelijkenis van God.

Er bestaan veel hypothesen met betrekking tot de identiteit en betekenis van de twaalf personen rond God. De persoon beschermd door Gods linkerarm zou Eva kunnen zijn, gezien het vrouwelijke uiterlijk en de blik naar Adam. Andere suggesties zijn Jezus, moeder Maria, Sophia de godin van de wijsheid, de verpersoonlijkte menselijke ziel of een vrouwelijke engel.

Tilting at Giants (In gevecht met reuzen)

Tilting at Giants van Dayton Castleman, kleine foto In de Chambers-Wylie Memorial Presbyterian Church in het centrum van Philadelphia tref je de permanente sculptuur ‘Tilting at Giants’ (In gevecht met reuzen), van Dayton Castleman, uit 2006 aan. Het gemaakt is gemaakt van aluminium, staal, votiefkaarsen, glazen votief houders, vislijn, en stalen kabels.
Als je de kerk binnenstapt, hangen boven je hoofd twaalf enorme windmolens als in slagorde in de kerkruimte: dreigend en imponerend, omgeven door het gotische gewelf. De windmolens zijn onverwacht en misplaatst in deze setting. Ze zijn volkomen stil. De stilte vult de atmosfeer met een ongemakkelijk gevoel van verwachting. De glanzende torens, groot en glad, steken af tegen het donkere plafond. Als schildknapen op wacht staan de zonovergoten wieken op scherp, boordevol potentiële energie, wachtend op het moment dat een mysterieuze wind de ruimte vult en beweging brengt. Middenin iedere toren, in alle spektakel bijna onopgemerkt, hangen kaarsen, oplichtend, zonder enig spoor van flakkering, in gebed. Deze kerkzaal is een levend gebed – een reikhalzend uitziend, verwachtingsvol gebed – als een strak gespannen snaar die op springen staat.

Het doet denken aan de gebeurtenissen met Pinksteren die opgetekend staan in het bijbelboek Handelingen, als de leerlingen in een kamer samen afwachten en er ‘plotseling uit de hemel een geluid klonk als van een hevige windvlaag, dat het huis waar ze zich bevonden geheel vulde. Er verschenen aan hen een soort vlammen, die zich als vuurtongen verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten.’ Deze kerk in Philadelphia wacht op beweging, wind en vuur.

Tilting at Giants van Dayton Castleman, panorama foto

Dayton Castleman is een kunstenaar uit Chicago, die zich bezighoudt met meerdere beeldende kunstvormen en geïnteresseerd is in dans. Zijn werk is getoond in musea en galeries in Europa en de V.S. Hij studeerde aan Belhaven University en de School of the Art Institute of Chicago. Dayton geeft les in beeldhouwen, tekenen en digitale media aan Trinity Christian College bij Chicago en is bestuurslid van Christians in the Visual Arts.

Pinksteren in beelden – He Qi

Schilderij Holy Spirit Coming van He Qi Opnieuw een schildering van de Chinees-Amerikaanse kunstenaar He Qi (*1951), gevonden door Nanno Vlaanderen. He Qi gebruikt levendige kleurblokken en geometrische vormen om een boeiende compositie te creëren. Het werk heet ‘Holy Spirit Coming’ (1998, olieverf op canvas).
We zien drie leerlingen van Jezus op de eerste Pinksterdag. De tongen als van vuur op hun hoofden hebben de vorm van een neerdalende duif en symboliseren een spirituele verbinding met God door de Heilige Geest. Opvallend zijn ook de ogen: afwisselend open en dicht, want in het geloof gaat het om een ‘ander zien’.

Pasen in beelden – He Qi

schilderij drie vrouwen ondekken het lege graf van jezus van He Qi He Qi is een Chinese kunstenaar uit Nanjing. Geboren in een Boeddhistisch gezin, werd hij op latere leeftijd Christen. Hij heeft les gegeven aan het Nanjing Theologisch Seminarie van de Nanjing Universiteit. In de tachtiger jaren waarin zich dat afspeelde was het christendom in China nog zeer verdacht. ‘Een christen meer is een Chinees minder’ was een gezegde in die tijd. Vaak werd er op gewezen dat het Christendom zijn intree in China deed tijdens de beruchte opium-oorlogen, ten voordele van westerse overheersing. Christendom en westerse culturele waarden gingen dan ook hand in hand en kon daarom dus niet echt Chinees zijn.
He Qi, andere Chinese kunstenaars en de staf van het Nanjing Theologisch Seminarie begonnen daarom met behulp van traditionele volkskunsten het Evangelie te vertalen in de eigen Chinese context. Chinese Christelijke Kunst was geboren. Inkt en krijt schilderijen, knipselkunst, houtsnedes en andere traditionele uitingen kregen een nieuwe christelijke interpretatie. De knipselkunst van He Qi geeft hiervan een mooie reeks voorbeelden. Maar hij ontwierp ook schilderijen, wandkleden, en dergelijke. He Qi was een der eersten Chinezen van het vasteland die na de Culturele revolutie die een doctors titel in Religieuze Kunst ontving in Nanjing. In 2011 ontving hij een tweede doctorsgraad (HC) aan de Australia Catholic University in Melbourne. Zijn werk is op vele plaatsen tentoongesteld in Europa, Amerika, Azië en Australië. Hier zie je drie van zijn werken, als een strip, op basis van de teksten van Matteüs, Marcus en Lucas, en door Nanno Vlaanderen in samenwerking met ds. Kees Bregman van een toelichting voorzien. Kijk, mijmer, geniet en vat moed.

schilderij de engel brengt het goede nieuws over de opgestane heer van He Qi Marcus: Drie vrouwen ontdekken dat het graf van Jezus leeg is. De heldere kleuren van dit schilderij zorgen voor een vrolijkheid die in schril contrast staat met de afgebeelde schrik. Die dubbelheid in gevoel hoort bij Pasen. We begrijpen het niet, maar worden er wel blij van. Het geeft hoop, perspectief. De passiebloem is prominent aanwezig. De open grafkist en de weggerolde steen zijn aanwezig, maar klein afgebeeld. He Qi wil vooral de menselijke reactie in beeld brengen. Kijk eens wat de vrouwen met hun handen doen! En merk de dansende vlinder op: bij uitstek symbool van de metamorfose, de fundamentele verandering die Pasen teweegbrengt.
Matteüs: de engel van het goede nieuws zit fier op de weggerolde steen. De wachters slapen. Een vrouw met een balsemkruikje houdt treurend haar hoofd vast. Een mombakkes (eng masker) rolt op de grond. Voor mij (NV) geeft deze afbeelding aan hoe de vrouwen onder de indruk zijn van het gebeuren. Je bent onder de indruk, letterlijk ondersteboven van de boodschap van de engel. Het is goed nieuws, maar dat dringt nog niet door. Er valt een masker af; welk masker is dat? De pose die we als mens in de samenleving hebben aangenomen? Zonder masker zullen we voortaan leven: het komt op de kern aan. Als nieuwe mens kunnen we verder.

Schilderij Maria MAgdalena van He Qi Lucas: Maria Magdalena brengt het nieuws dat de Heer leeft bij zijn leerlingen. De vrouw vertelt aan de mannen, apostelen, over het geopende graf. Zij wordt de boodschapper, de engel, voor de thuisgebleven mannen. Pasen prikt ook rolpatronen door. De omhooggeheven handen tonen niet direct acceptatie, eerder afstand nemen. En dan de woorden van Jezus, door de vrouw gesproken: “Herinner je hoe dat ik je gezegd heb, toen ik nog in Galilea was, dat de zoon der mensen moest worden uitgeleverd aan zondaars en moest gekruisigd worden en op de derde dag opstaan?!” En toen herinnerden zij zich zijn woorden … Kijk nog eens naar de handgebaren: de achterste leerling legt zijn handen op zijn hart. Hij zag het, zo vertolkt Johannes de evangelist, ‘met een beginnend geloof’.